فریبا احمدی اپتومتریست و مدرس دانشگاه علوم پزشکی اردبیل

سلام  بر خرمشهر   سلام بر شهیدان

قسمت یازدهم گزارش نهائی طرح پژوهشی بررسی علل و انگیزه های

شهدا از جهاد وشهادت طلبی وحضور درجبهه های هشت سال دفاع مقدس

 (به استناد وصایای شهدای استان اردبیل )

سابقه  ایثار و شهادت طلبی  در جهان و ایران

    درتمام ملتها و فرهنگهای جهان، قهرمانان راستینی که بخاطر آرامش و نجات دیگران و مقاومت در برابر متخاصمین از خود گذشته و حماسه می آفرینند مورد تکریم و ستایش هستند.

در کتاب چکیده جامعه شناسی (محمد حسین شاعری) شهادت طلبی بعنوان آمادگی افراد برای فدا شدن بطور داوطلبانه و آگاهانه با انگیزه های معنوی در راه تحقق ارزشهای متعالی تعریف و به تاریخچه و انگیزه های شهادت طلبی در ادیان و فرهنگهای مختلف (آئین یهود ، مسیحیت ، شوالیه گری غرب،فرهنگ ژاپن،آئین شینتو وتاریخ معاصر ژاپن و ایران باستان قبل از اسلام)  اشاره شده است.

در اروپا شوالیه های قرون وسطی که گروهی از نجیب زادگان بودند دارای آداب و رسوم جوانمردی بوده و مظهر قهرمانی،نیکوکاری و شجاعت بودند و شاخصه بارز آنها حضور داوطلبانه در پیکارها وحمایت از فقرا و ضعفا در برابر اقویا و ثروتمندان بود.

در نظام ژاپن، سامورائیها که شهسواران نظام فئودالیته ژاپن بودندو از اشراف بشمار میرفتند، در جنگهای داخلی قرن دوازدهم میلادی پایه گذار قیام مردمی علیه نظام حاکم بر ژاپن بودند ومردم آنها را بخاطر مقابله با ظلم حکام و مبارزه خستگی ناپذیر دوست داشتند.

در هند کشاتریاها که همزمان با ساسانیان در ایران  به قدرت رسیدند، طبقه ای از حکمرانان و نظامیان حکومتی بودند که پادشاه از آنها انتخاب میشد. این گروه در هندوستان علیه حکومتهای خارجی که برکشورشان سلطه داشتند قیام کرده و تحت عنوان جهاد مقدس، عده فراوانی را با خود همراه میکردند. بطوریکه رشادت آنها نسل به نسل روایت میشد.

کشته شدن در راه عقاید مذهبی و یا میهن امریست که با قدمت حیات بشر وجود داشته و همه ادیان و باورها برای آن احترام و ارج و قرب خاصی قائلند، زیرا برای حفظ و بقای نظام اعتقادی و یا دفاع از میهن جان خود را فدا نموده اند.                

شهادت وکشته شدن در راه دین، میهن و عقاید سیاسی در همه جوامع به اشکال و انواع گوناگونی وجود دارد. این پدیده گاه جنبه عقیدتی دارد، گاه میهن پرستانه است وگاهی ترکیبی از موارد فوق.کشته شدن در جهت بقای باورها و اعتقادات و نظامهای اجتماعی در همه عصرها و نسلها وجود داشته است که از نظر پیروان هر آئین شهادت محسوب میشود. شهادت بعنوان یک پدیده اجتماعی که فرد خود را برای بقای نظام و سیستم اعتقادی فدا میکند در هرجامعه ای یافت میشود.

درباور مسیحیان شهادت بر دونوع است : یکی ریاضت کشیدن در راه ترویج عقاید و دین و دیگری کشته شدن است که مسیح (ع) بنا به اعتقاد پیروانش در هردووجه شهید است. عابدان و راهبان مسیحی هم در زندگی خود سعی کرده اند به پیروی از پیامبرشان یا زندگی سخت و شهیدگونه ای داشته باشند و یا درراه عقاید مذهبی کشته شوند که درهردو حالت، فداکاری در راه مذهب بوده و شهید محسوب می شوند.

پیروان آئین یهود در طول تاریخ قومی آواره و در رنج بوده و مصداقهای شهادت برخاسته از این گستره اجتماعی بوده است.حکم شهادت ( قدوش ها  شم )Kiddush ha-shem   در یکی از سه مورد برای یک فرد یهودی واجب شمرده شده است . این سه مورد را گاه با تعبیر « رنج و شکنجه » « اعدام در ملا عام » و یا « سه پیمان مقدس » یاد کرده اند.هرگاه یک یهودی را مجبور میکردند بت پرست شود یا قتل نفس و زنا انجام دهد باید مرگ را انتخاب کند که این مرگ شهادت محسوب میشود و یا اینکه اگر مجبور شود در ملاعام کاری برخلاف شرع انجام دهد میبایست مرگ را انتخاب کند. البته شهادت داوطلبانه نیز درین آئین وجود دارد.

اگر بپذیریم که بیش از یک چهارم تاریخ آلمان در جنگ گذشته است واین کشور نقشی اساسی در بزرگترین جنگهای جهان داشته و بیشترین پیامدهای این جنگها نیز دامنگیر این کشور بوده است ازاینرو طبیعیست که جنگ و پیامدهای مرتبط با آن از جمله ایثار و فداکاری از مضامین مهم در تاریخ ادبیات این کشور باشد.

با توجه به اینکه آلمان تنها نمونه ای در جهان است که بیش از هر کشوری ادبیات و فرهنگش در برانگیختن انگیزه های  حماسی و رزمی و به تبع آن روحیه فداکاری حتی پیش از آنکه جنگی روی دهد موثر بوده است، با توجه به مفهوم عام ایثار و فداکاری ، فداکاری و ایثاررا بسیاری از آلمانیها تحت تاثیر ادبیات ضد توتالیتر و آزادیخواهانه خود، برای رهائی از استبداد هیتلری بکار برده و ازفداکاریهای کوروخامیکه درخدمت اندیشه میلیتاریستی و شوونیستی آلمان قرار گرفته و مورد سواستفاده رایشهای آلمانی واقع میشد تفکیک نمودند.

مورد آلمان کاملا ویژه است.آلمان در هردو جنگ بزرگ جهانی نقش آغازگرو متجاوز داشته و در هردو جنگ هم شکست خورده است. از این رو روسها ، فرانسویها و انگلیسیها به یمن پیروزی درجنگ دست به آفرینش ادبیات جنگ میهنی ،ادبیات مقاومت و ادبیات دفاع می زدند، اما آلمان نمیتوانست دارای ادبیات جنگ به مفهوم متعارف آن باشد. زیرا هم متجاوز بود و هم شکست خورد و چنین شد که دارای پدیده ای بنام ادبیات ضد جنگ شد. از اینرو مضامین ایثار و فداکاری و شهادتی که درادبیات این کشور می بینیم بیشتر جنبه ضد جنگ و در برابر جنگ دارند. ایثاری که مردم یک کشور علیه حکومت جنگ افروز خود بخرج میدهند نه ایثاری که مردمی علیه سربازان کشوری مهاجم بکار می بندند.

در برهه مهمی از تاریخ آلمان (1945-1933) دونوع ادبیات وجود داشته است. ادبیات دولتی و ناسیونالیستی و ادبیات در تبعید و آزادیخواهانه ضد نازی.طبیعیست که در هردونوع ادبیات آثاری با مضمون ایثار و فداکاری  و حتی دعوت به شهادت (ولو نه بمعنای مذهبی آن) بچشم میخورد.با این تفاوت که ادبیات ناسیونالیستی مشوق فداکاری و مرگ درراه آرمانهای نژادی و ایدئولوژیکی خود بود و ادبیات در تبعید آلمان،  ایثار و فداکاری در راه آزادی و رهائی از یوغ نازیسم را پیشنهاد میکرد.

شهادت و کشته شدن در اسطوره های کهن ایران وجود دارد. کیومرث از شخصیتهای اسطوره ای ایران بمعنای ضدمرگ است و شباهت زیادی به اعتقادات ما در باره حضرت آدم ابوالبشر دارد که فرزند او نیز چون هابیل کشته شد. شخصیتهای اسطوره ای ایران مثل سیاوش ، آرش  و... همگی برای بقای اخلاق و سرزمین، جان خویش را فدا نموده اند.درآئین زرتشت نیز از باورهای مذهبی جهت تقویت روحیه جنگاوران استفاده میشد و بنابه اعتقاد زرتشتیان، زرتشت پیامبر نیز در حین عبادت بدست تورانیان کشته میشود. همچنین مانی بعنوان پیامبر یک آئین به دست شاپور ساسانی بقتل  میرسد.

زهرا عرب نژاد در بررسی خاستگاه اجتماعی شهدای شهرستان کرمان و تحلیل محتوای وصایای آنها به توجه و توصیه شهدا به شهادت ،صبر، جهاد و تقوی اشاره نموده و مهمترین عامل انگیزه رفتن به جبهه را فرمان رهبری و فرمان اسلام دانسته است. مهدی خوش طینت درتحلیل محتوای وصایای شهدای شهرستان تربت حیدریه، آخرین کلام شهیدان را سفارش به اطاعت از رهبری ،عمل به قران و تلاش برای تحقق اهداف مقدس نظام اسلامی و حفظ و حراست از ارزشهاودستاوردهای انقلاب دانسته است و بالاترین فراوانی را درود و سلام بر رهبر انقلاب دارد که نشانگرجایگاه والای رهبر و شخصیت عظیم امام راحل در بین شهدا بوده است.

مرکز پژوهشهای بنیاد شهید انقلاب اسلامی در بررسی تحلیل محتوای وصیتنامه 170 شهید استان تهران به نص وصایا در باره انگیزه های جهاد چنین نوشته است :

برای انتقام از کسی و برای چند وجب وسعت خاک نمیروم نه برای اسم درکردن و خودنمائی و غنائم ، بلکه با مسئولیت شرعی و با آگاهی کامل، پا در میدان جهاد میگذارم.بخاطر اسلام ، بفرمان  نائب امام زمان و لبیک به امام زمان (عج ...) ، برای اجرای دستور امام ، عشق به خدا ، دفاع از اسلام و قران ، به حکم وظیفه شرعی و اسلامی ،پیاده کردن اسلام و قران و خدمت به میهن ، برقراری اسلام ، احیای دین خدا و بقای حکومت اسلامی، ادامه دادن راه حسین (ع) و شهیدان، شادی روح شهیدان ، استقلال میهن ، کمک به برادران دینی ، نابودی دشمن و جلوگیری از تجاوز و کفر و ستم ، ...

تنها هدف الله است ، تا پرچم سرخ انقلاب به دستان توانای امام زمان (عج ... ) برسد.  

نوشته شده در دوشنبه ٤ خرداد ۱۳۸۸ساعت ۱:۱٦ ‎ب.ظ توسط فریبا احمدی نظرات ()


 Design By : Pichak