فریبا احمدی اپتومتریست و مدرس دانشگاه علوم پزشکی اردبیل

 

خلاصه مقاله

این مقاله بااستناد به حدیث شریفی ازمعصوم (ع) که درتفسیر سوره قدر، فاطمه زهرا(س) را شب قدر نامیده است، درشرح وتبیین آن ودرخصوص مقایسه تطبیقی آیات سوره مبارکه قدر با شخصیت،ابعادوجودی واسماء مبارکه کوثرطه، فاطمه زهرا(س) به رشته تحریردرآمده است.دراین مقاله آیات سوره قدر به­ترتیب ذکرشده و با توجه به هرآیه شباهت ظاهری یا معنوی آن آیه با حضرت ذکر شده که درمجموع یازده شباهت بین زهرای مرضیه با آیات کریمه قدر آورده شده است که به­اختصار بیان می­شود:

1- اناانزلناه فی لیله القدر: همچنانکه شب قدرظرف زمانی نزول قران کریم است، صدیقه کبری،ام الائمه نیزمحل نزول امامان معصوم (س) است، چرا که انسان کامل بمنزله قران است که تمام صفات وخصائل قرانی دراو متجلیست.حضرت علی (ع) نیزدرجنگ صفین با عبارت «انا قران ناطق» به این قضیه اشاره میکند.

2-وماادریک ما لیله القدر:دراین بخش به عظمت مافوق تصورایندوموجود الهی که قدرت شناخت کامل آنها راازما سلب میکند وبه رفتار پیامبراکرم (ص) باایشان اشاره شده است.

3- وماادریک ما لیله القدر:مجهولیت شب قدر بی­شباهت به غربت ومظلومیت زهرای مرضیه نیست علاوه برابعادوجودی ودرجات تقرب وسلوک الی الله،تاریخ دقیق ولادت شهادت، طول عمروبالاخص مزارایشان برای ما مجهول میباشد(که از دردها ومصائب بزرگ شیعه است).

 4- لیله القدر: بین ستر وپوشش شب با حجاب و عفاف زهرا (س) شباهت وجود دارد و نیز بین دردها و مصائب بیکرانیکه ایشانرا یکی از بکائین (بسیارگریه کنندگان) نمود، با سیاهی وظلمت شب اقتران وجود دارد.همچنانکه طبق آیات کریمه شب مایه سکون و آرامش است، زهرا(س) نیز مایه آرامش و تسلی خاندان عصمت بالاخص پدر است او تنها دختی است که مام پدراست.کنیه«ام ابیها» نشانگرابرازمحبت شدید از سوی پیامبراکرم (ص) نسبت به ایشان بود، اما درخشش ونورانیت زهرای اطهر(س) با سیاهی و ظلمت شب درتضاد است.

5-لیله القدر: کوتاهی عمر زهرای مظلومه با کوتاهی شب قدر قابل قیاس است.

6-لیله القدرخیرمن الف شهر:خیرکثیرکوثرطه(ص)که ادامه نسل نبوت تاقیام قیامت ازدامان مطهراوست، باخیرو برکت شب قدرکه به تنهائی ازهزارماه برتراست، مقایسه شده است.

7-تنزل الملائکه والروح فیها: ازنظر روایات مسلم است که جبرئیل امین بر فاطمه زهرا (س) نازل میشد،درحالیکه حتی برائمه(ع)نیز نازل نمیشد هرچند فرشتگان دیگر به محضر آنان میرسیدند.حضرت امام خمینی(ره) نزول فرشته وحی برایشان را ازبالاترین فضائل آن حضرت میشمارند.نزول فرشتگان درشب قدر ونزول آنها برزهرای محدثه ازشباهتهای دیگر آن دوست.

8-باذن ربهم: همچنانکه درشب قدرهمه چیز به اذن و فرمان الهی است،زندگانی زهرای مرضیه(س) نیز در تمامی موارد به اذن وامرالهی بوده است. از زمان تکوین نطفه با آن سیب بهشتی، جریان تولد، اسما مبارکه، سکوت، فریاد،خشم ، قهر...همه برای رضای خدا بوده است چرا که اوراضیه ومرضیه است.تحت اذن وفرمان کامل خدابودن ازوجوه دیگرشباهت های آن­دو بزرگوار است.

9- باذن ربهم من کل امر: همچنان که درشب قدر تمام امور وحوادث سال شخص مقدر میشود،درکتاب منسوب به حضرت به­نام مصحف زهرا(س) نیزتمام اخبار،حوادث و پیشامدهای خاندان امامت ومسلمین ازگذشته وآینده مشخص است.بین صحیفه حضرت زهرا(س) با مشخص شدن حوادث مقدر(من کل امر) درشب قدر شباهت وجود دارد.  

10- سلام : همچنانکه این شب سراسر سلام و آرامش و امنیت است،صدیقه طاهره نیز تمام وجودش مظهر لطف و رحمت الهی است.اوحورا انسیه ایست که همه خیر و برکت و نور و جمال دنیا وآخرت را باهم داراست.دراین بخش به اسماء مبارکه ایشان اشاره شده است.

11- سلام هی حتی مطلع الفجر: همچنانکه انتهای شب قدرطلوع فجر وصبح صادق است، انتهای امامت ازدامان پاک فاطمه(س) نیز،صبح ولایت است که یوسف زهرا(س)، فرزند طوروالعادیات، فرزندیس والذاریات، مهدی موعود(ارواحنا لتراب مقدمه الفداه) ظهورکرده وشب تاریک ظلمتکده جهان را به صبح هدایت و رستگاری دلالت خواهد نمود. مطلع الفجرزهرا (س) مهدی موعود(عج) است.الیس صبح بقریب؟! آیاسپیده نزدیک نیست؟!

 شنیده ام که میآئی، بهار سرمه­ی راهت  

                                        دو چشم من، بهشت من ، فدای ناز نگاهت

اصل مقاله

مقاله حاضر درخصوص سوره مبارکه قدر1) و باتوجه به حدیث شریفی2) که در باره تفسیر شب قدر از معصوم (ع)روایت شده است در شرح وتبین این نکته که چگونه شب قدر همان فاطمه زهرا (س) است، نوشته شده است.انگیزه اصلی نوشتن مقاله حدیث­گرانقدری­است که از معصوم (ع) درتفسیرسوره «اناانزلنا » نقل شده است.درتفسیرفرات کوفی روایتی با سند ازامام جعفرصادق (ع) نقل شده که ایشان فرمودند: لیله فاطمه است والقدرالله. سپس فرمود: هرکس فاطمه(س)را به­درستی وکما هوحقه بشناسد، لیله ی قدر را درک کرده است و فاطمه(س) به این نام نامگذاری شد به سبب آنکه مردم از شناخت او عاجزند. ارباب معرفت در بعضی ازتفاسیر این روایت را نقل کرده وآن را پذیرفته اند، براساس مبانی عرفان اسلامی لیله القدریا لیله مبارکه را انسان کامل تفسیرنموده اند3)

1-  اناانزلناه فی لیلة القدر.

همچنانکه شب قدر ظرف زمانی و زمان نزول دفعی و یکباره قران کریم است، حضرت فاطمه زهرا (س) نیز محل نزول قران­های ناطق است زیرا که ائمه اطهار(ع) قران­های ناطق هستند ودر راس آنها علی(ع) آن قران ناطقی که قران را جمع آوری کرد،در پاسخ به خوارج که ازکشیدن شمشیر به روی قران­های سرنیزه درجنگ صفین سرباز میزدند، فرمود : «قران ناطق منم».

درواقع انسان کامل به­منزله قران است و اگر قرار بود قران به­صورت مادی تجسم یابد به شکل انسان کامل مجسم میشد، زیراکه تمام خصائل و صفاتی که در قران آمده است، درانسان کامل متجلی است. آیه کریمه « لایمسه الا المطهرون» درسوره مبارکه واقعه نیز نشان می­دهد که هم­چنانکه مس ظاهر قران بدون طهارات سه­گانه جایز نیست، دریافت حقیقت وباطن قران تنها توسط اهل بیت عصمت و طهارت که همان مطهران هستند ممکن است.4) درواقع انسان کامل که خود قران است، حقیقت قران را درمی­یابد. 

2- و ما ادریک ما لیلة القدر.

وتوچه میدانی که شب قدر چیست؟ در این آیه تصریح شده که عظمت این شب بقدری زیاد است که حتی پیامبراکرم(ص) با وجودیکه خاتم الانبیا وعقل کامل و نور اول است، قادر به درک کامل آن نیست، دراین صورت تکلیف ما معلوم خواهد بود! شاید دقت دررفتار پیامبر اکرم (ص) با ایشان در درک عظمت حضرت صدیقه طاهره بس باشد.پیامبر(ص) آن انسان کاملی که به خلعت «لولاک لما خلقت الافلاک» 5) مزین گشته واگرنبود کائنات ایجاد نمیشد، همان نوری که خداوند به او فرمود: ن­والقلم ومایسطرون، ماانت بنعمه ربک بمجنون ...و انک لعلی خلق عظیم 6) قسم به قلم و آنچه که مینویسد! ای پیامبر تو دارای خلق کریم و بزرگی هستی. اهمیت این خطاب وقتی روشن میشود که خطاب رب جلیل را با دنیا بشنویم. همان دنیائی که ما معمولا ازصبح تاشب دنبالش میدویم و به آنهم نمیرسیم!خداوند درباره دنیا فرمود: «قل متاع الدنیا قلیل»7). آن چه عظمتی است که دنیارا قلیل می­شمارد؟

آری درروزگاریکه عرب جاهلیت دخترها را زنده بگور میکند، احمد مرسل(ص) دربرابر زهرا (س) و به احترام او از جا بلند می شود! عجیب است کدام پدر در برابردخترش بلند می شود؟! و یانه، دستش را می بوسد! ومیفرماید: پدرش فدای او باد!  فداها ابوها! 8)

وآنگاه که از جهالت ها و نامردمی های روزگار دلش تنگ می شود و هوای بهشت میکند، میفرماید: اذا اشتققت الی الجنه قبلت نحر فاطمه 9) زهرا (س)کجاست تا بوی بهشت را از او استشمام کنم؟ درروایت آمده است که حضرت امام باقر(ع) فرمود:

به پیامبر عرض شد ای پیامبر خدا! شما فاطمه را بسیار بوسه باران میکنی و درآغوش میگیری ومورد محبت فراوان قرار میدهی و با او بگونه ای جز سایر دخترانت رفتار میکنی؟ حضرت فرمود: فرشته وحی سیبی از سیب های بهشتی برای من آورد و من آن را خوردمو... درنهایت حضرت زهرا(س) از آن سیب بهشتی متکون شد وبرای همین است که من بوی بهشت را از او استشمام میکنم10).آری همچنان که درک عظمت واقعی شب قدربرای ما ممکن نیست،درک عظمت واقعی حضرت فاطمه زهرا(س) هم برای ما محجوبان میسور نیست مگراینکه انوار غیب از مهب خورشید ولایت عنایتی بنماید.

3-وما ادریک ما لیلة القدر.

یکی ازجنبه های شب قدرمجهولیت آن است، الان هم دقیقاً مشخص نیست که شب قدر چه شبی است؟ شب نوزدهم،بیست و یکم،بیست وسوم، یا بیست وهفتم ویا ...حتی نقل است که بعضی از علما و بزرگان تمام طول سال را بیدار مانده و احیا میگرفتند و وقتی دلیلش را میپرسیدتد میگفتند: شاید امشب شب قدر باشد. در روایتی از امام صادق (ع) نقل شده که فرمود :التقدیر فی لیله القدر تسعه عشر و الابرام فی لیله احدی و عشرین و الامضا فی لیله ثلاث و عشرین11) تقدیر مقدرات درشب نوزدهم ، تحکیم آن در شب بیست ویکم و امضا در شب بیست و سوم است. درمورد حضرت زهرا (س) نیز چنین است.همچنانکه شب قدر بر ما مجهول است، ابعاد وجودی فاطمه زهرا (س) نیز برای ما مجهول است،حتی مسائلی چون تاریخ تولد،شهادت ،طول عمر و ...او دقیقاً مشخص نیست، تشییع پیکرمطهرش شبانه و مخفیانه انجام شده و مزارمطهر او نیز از ما پنهان است،که از دردهای بزرگ شیعیان است. شاید درتقویم دیده باشید که چندتاریخ متفاوت برای وفات ایشان قید شده گوئی زهرا (س) به تاریخ و یاجغرافیا تعلق ندارد، او انسانی است ماورای تاریخ وجغرافیا، مافوق زمان ومکان! حیف است که در تنگنای کوچک زمان و مکان محصور شود. بین مجهولیت شب قدر با غربت و مظلومیت زهرا(س) شباهت وجود دارد.

 

   منابع

1- قران کریم - سوره مبارکه قدر

2- تفسیرالفرات،فرات بن ابراهیم بن فرات کوفی، ص582 ذکر روایت با سند از امام جعفر صادق (ع)

3-تعلیقات حکیم مولی علی نوری برتفسیرصدرالمتاهلین شیرازی جلد 6-ص385

4-قران در قران ، آیت ا... جوادی آملی، انسان کامل وحقیقت قران ، ص39-38

5- حدیث قدسی- بحارالانوارعلامه محمد باقر مجلسی- جلد 15- ص 28

6- قران کریم - سوره قلم آیه4-1

7- قران کریم - سوره نساء آیه 77

8- بحارالانوارعلامه محمد باقر مجلسی - جلد22-ص490-روایت 36

9- فضائل الحمد جلد 3 ص 127 و زهرا (س) بزرگترین بانوی جهان آیت الله العظمی مکارم شیرازی - ص25

10-علل الشرایع ابوالجعفرمحمد بن علی بن بابویه القمی الصدوق - باب 147- جلد 1-ص 183

 11-تفسیرجوان (منتخب تفسیرنمونه)،زیرنظرآیت الله مکارم شیرازی جلد27-ص133 به نقل ازنورالثقلین- جلد 5 - ص626-حدیث 62                      

نوشته شده در سه‌شنبه ۳٠ فروردین ۱۳٩٠ساعت ۸:٤٠ ‎ق.ظ توسط فریبا احمدی نظرات ()


 Design By : Pichak